Το ημερολόγιό μου – το χρονικό μιας ταινίας

Το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος είναι ένας οργανισμός με πολυποίκιλο έργο που στοχεύει όχι μόνο στη συλλογή, διατήρηση και έκθεση της ιστορίας, της παράδοσης και του πολιτισμού των ελληνικών εβραϊκών κοινοτήτων, αλλά και στην έρευνα, μελέτη και καταγραφή της υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς των Ελλήνων Εβραίων, την οποία θέτει στην υπηρεσία της γνώσης, της εκπαίδευσης και της ψυχαγωγίας. Με γνώμονα τα παραπάνω, το ΕΜΕ έχει δημιουργήσει και προσφέρει πλούσιο, υψηλής ποιότητας εκπαιδευτικό υλικό και δραστηριότητες που απευθύνονται τόσο στην εκπαιδευτική κοινότητα, όσο και στο ευρύ κοινό.

Ένα από τα πρώτα εκπαιδευτικά προγράμματα που δημιούργησε το ΕΜΕ στο νέο του χώρο το 1998, ήταν και το Θεατρικό Δρώμενο «Η ιστορία του Αλμπέρτου» που πραγματοποιούταν στο χώρο του Μουσείου. Στόχος του θεατρικού δρώμενου ήταν να γνωρίσουν οι μαθητές τα γεγονότα που έζησαν παιδιά της ηλικίας τους, κατά την περίοδο του πολέμου. Τα γεγονότα που περιγράφονταν, αντανακλούσαν την ιστορική πραγματικότητα και είχαν ως βάση τις αυθεντικές αναμνήσεις τριών παιδιών που έζησαν στα χρόνια του Ολοκαυτώματος από τα αρχεία του Μουσείου. Οι εμπειρίες τους συνδυάσθηκαν, για να δημιουργήσουν την ιστορία μιας οικογένειας, που παρουσιαζόταν μέσα από το ημερολόγιο του γιου, Αλμπέρτου.

Το 2020, το ΕΜΕ, πρότεινε στους ηθοποιούς Αλμπέρτο Φάις και Γιάννα Παπαγεωργίου να διαμορφώσουν ένα καινούριο σενάριο πάνω στην αρχική ιδέα της «Ιστορίας του Αλμπέρτου». Έτσι δημιουργήθηκε και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το νέο θεατρικό δρώμενο: «Το Ημερολόγιό μου». Και σε αυτή την εκδοχή του, η δράση εξελισσόταν μέσα στον χώρο του ΕΜΕ, στα επιμέρους επίπεδα και στις θεματικές προθήκες της μόνιμης έκθεσης.

Οι ίδιοι λένε: «Το ημερολόγιο ξεκίνησε να “γράφεται” μετά από μια συνάντησή μας με τη διευθύντρια του Εβραϊκού Μουσείου, Ζανέτ Μπαττίνου. Η Ζανέτ μας πρότεινε να δημιουργήσουμε ένα δρώμενο στους χώρους του Μουσείου, με βάση μια εκπαιδευτική δράση που είχε υλοποιηθεί παλιότερα από μαθητές του δημοτικού σχολείου της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών. Στόχος ήταν να δημιουργηθεί μια παράσταση, η οποία θα παρουσίαζε με τρόπο βιωματικό, στοιχεία από την ιστορία του ελληνικού Εβραϊσμού, με τα ήθη και τα έθιμα του, όσο και από την τραγική περίοδο του Ολοκαυτώματος, συνδέοντάς τα ταυτόχρονα με τα σχετικά εκθέματα του Μουσείου.

Η πρόκληση ήταν μεγάλη. Να δημιουργήσουμε κάτι που θα έχει παιδευτικό χαρακτήρα, θα αναδεικνύει τον εβραϊκό πολιτισμό και θα θίγει τα συλλογικά του τραύματα, με την ευαισθησία που χρειάζεται όταν απευθύνεσαι σε νεαρές ηλικίες. Βασίσαμε  το κείμενο σε αληθινές μαρτυρίες παιδιών που κρύφτηκαν κατά την διάρκεια της Κατοχής στην Ελλάδα και η παράσταση παρουσιάστηκε τέσσερις φορές κατά την περίοδο των εκδηλώσεων του Μουσείου για την Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος τον Ιανουάριο του 2020.

Η ανταπόκριση ήταν αληθινά συγκινητική. Τα εκθέματα του Μουσείου “ζωντάνευαν” και αποκτούσαν μίαν άλλη υπόσταση κατά τη διάρκεια της περιπλάνησης ηθοποιών και θεατών μέσα στο μουσείο, καθώς εκτυλισσόταν η ιστορία. Μαθητές αλλά και ενήλικες, που πιθανώς επισκέπτονταν πρώτη φορά το Μουσείο, παρακολούθησαν σιωπηλοί και συμμέτοχοι το δρώμενο. Η πανδημία πάγωσε τα σχέδια για συνέχιση των παραστάσεων για σχολεία, μέχρι που ήρθε η πρόταση της Ζανέτ, “Το ημερολόγιο” να βιντεοσκοπηθεί για να μπορέσει να ταξιδέψει, χωρίς τους περιορισμούς της κοινωνικής αποστασιοποίησης.

Η ευαίσθητη ματιά του σκηνοθέτη της ταινίας Ντάβιντ Γαβριηλίδη και των συνεργατών του, έδωσαν καινούργια ποιότητα και ταυτότητα στο “Ημερολόγιο” και το μετέφεραν στην κινηματογραφική γλώσσα, κρατώντας τη συγκίνηση και την οικειότητα που δημιουργούσε όταν παρουσιαζόταν ζωντανά.

Κρατάμε αυτή την όμορφη εμπειρία βαθιά στην καρδιά μας. Μας δόθηκε η ευκαιρία να μελετήσουμε εκ νέου την ιστορία του εβραϊκού λαού, να ανακαλύψουμε κι άλλες πτυχές του, να βρούμε τα διδάγματα που κρύβει για όλη την ανθρωπότητα. Η  μισαλλοδοξία, ο φανατισμός, η έλλειψη ανοχής απέναντι στο διαφορετικό και το ξένο, παραμονεύουν κάθε φορά που γυρνάμε το βλέμμα μας αλλού. Το “Ημερολόγιο” αποτελεί για μας μια μικρή υπενθύμιση, μια μικρή συμβολή στην συνεχή μας αναμέτρηση με την σκοτεινή μας πλευρά.

Θέλουμε να ευχαριστήσουμε την διευθύντρια του Μουσείου κ. Ζανέτ Μπαττίνου για την επιμονή της και την εμπιστοσύνη της, καθώς και το προσωπικό του Μουσείου για την θέρμη με την οποία αγκάλιασε το εγχείρημα αυτό και ιδιαίτερα την υπεύθυνη εκπαιδευτικών προγραμμάτων, κ. Οριέττα Τρέβεζα, για την συγκινητική υποστήριξή της».

Ο σκηνοθέτης, Ντάβιντ Γαβριηλίδης, ξετυλίγει τις σκέψεις του για το πώς το θεατρικό δρώμενο μεταμορφώθηκε σε ταινία μικρού μήκους: «Στην ταινία «Το Ημερολόγιό μου» τα εκθέματα του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδος ζωντανεύουν, μας διηγούνται μια ιστορία αιώνων καθώς κινούνται, όπως οι εβραίοι, σε όλη την πορεία τους. Από όροφο σε όροφο, και κάθε ένας από αυτούς και μια διαφορετική σκηνή της ιστορίας τους, αλλά και της δραματουργίας της ταινίας. Μια βαλίτσα-σύμβολο αυτής της υποχρεωτικής, στις περισσότερες περιπτώσεις, μετακίνησης, που μέσα της οι ήρωες κουβαλάνε πάντα τα απαραίτητα. Τις παραδόσεις και τα ήθη. Η βαλίτσα αυτή έχει μέσα όσα έχει και η Βίβλος, που τόσο θέλει να διαβάσει για πρώτη φορά ο ήρωας της ταινίας, στην γιορτή της θρησκευτικής του ενηλικίωσης. Οι εβραϊκές γιορτές και η κουλτούρα τους, οι αξίες της οικογένειας, της διαφορετικότητας και της αγάπης. Τα επίπεδα του Μουσείου μέσα από τις αναμνήσεις που αποτυπώνει ο Ιωσήφ στο ημερολόγιο του γίνονται για λίγο η Θεσσαλονίκη προ του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, την οποία κατέλαβαν οι Ναζί. Έτσι σκαλιά και αίθουσες μετατρέπονται σε γκέτο και κρυψώνες και η ναζιστική θηριωδία και η εξόντωση των εβραίων της Θεσσαλονίκης εμφανίζονται μέσα στο Μουσείο. Από το κεντρικό αίθριο του Μουσείου μαθαίνουμε για την απελευθέρωση και την σωτηρία και με αυτά έρχεται και η ανάγκη να συνεχιστεί η ζωή. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε όμως, αν ξεχάσουμε αυτούς που χάθηκαν και την ταυτότητά μας …Το Μουσείο είναι η βαλίτσα που τώρα έχει μέσα της όσα δεν πρέπει να ξεχάσουμε και συνεχίζοντας, θα την έχουμε πάντα μαζί μας».

Η διευθύντρια του ΕΜΕ, Ζανέτ Μπαττίνου, προσθέτει δυο λόγια εντάσσοντας αυτό το νέο δημιούργημα του Μουσείου, μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της αποστολής, του οράματος και της φιλοσοφίας του:

«Στόχος μας με αυτό το πρωτότυπο πρόγραμμα, από την πρώτη του σύλληψη έως και την πιο πρόσφατη, ήταν να αναδείξουμε τις δυνατότητες του Μουσείου να ανακοινώνει τα αποτελέσματα ων ερευνών του και τα περιεχόμενα των Συλλογών και των Αρχείων του, με ποικίλους, δημιουργικούς και καινοτόμους τρόπους, που μπορούν να τραβήξουν την προσοχή και το ενδιαφέρον του κοινού του. Περαιτέρω, η εξυπηρέτηση της εκπαιδευτικής μας αποστολής, αποτελεί πάγια προτεραιότητα ανάμεσα στις επιλογές και δραστηριότητες του ΕΜΕ.

Αυτή την επιδίωξη εκφράζει η παραγωγή της ταινίας μικρού μήκους «Το Ημερολόγιό μου», που υλοποιήθηκε με την υποστήριξη της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων και του αείμνηστου Φίλου του Μουσείου, Πέτρου Ζαν Μαρίνου. Η πραγματοποίηση του εγχειρήματος έγινε υπό την αιγίδα της Ελληνικής Προεδρίας στην Διεθνή Συμμαχία για τη Μνήμη του Ολοκαυτώματος (International Holocaust Remembrance Alliance, IHRA).

Η καλλιτεχνική ομάδα των ηθοποιών Αλμπέρτο Φάις και Γιάννας Παπαγεωργίου, του σκηνοθέτη Ντάβιντ Γαβριηλίδη και των συνεργατών του, προσέγγισαν το έργο με περίσκεψη, ευαισθησία και αφοσίωση και το ολοκλήρωσαν με επαγγελματισμό και αρτιότητα, ως μια προσωπική, συναισθηματική και ψυχική επένδυση.

Το Μουσείο ευχαριστεί θερμά, όλους όσους συνέβαλαν και βοήθησαν, ώστε οι ιστορίες αυτές του παρελθόντος να μιλήσουν στους ανθρώπους του σήμερα, για το δικαίωμα όλων μας να ζούμε με ειρήνη και αξιοπρέπεια και για την παράλληλη υποχρέωση μας να προφυλάσσουμε με κάθε τρόπο και να εξασφαλίζουμε αυτά τα αδιαπραγμάτευτα αγαθά και για τους συνανθρώπους μας».

Δείτε την ταινία:

Η ταινία έχει υποτιτλιστεί στην αγγλική γλώσσα, ενώ θα πλαισιωθεί άμεσα από σχέδια μαθήματος και από ειδικές εκπαιδευτικές δραστηριότητες για σχολικές ομάδες.

Δείτε την ταινία με υπότιτλους στην αγγλική γλώσσα:

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την ταινία μικρού μήκους «Το Ημερολόγιό μου», παρακαλούμε επικοινωνήστε με το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος. τηλ: + 30 210 32 25 582, E-mail:  [email protected], Website: https://www.jewishmuseum.gr
YouTube: https://www.youtube.com/channel/UCbiXlAEFOJOmZxDo8H0OGEw 

© Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος, Αθήνα 2022