Ήτανε Εβραίος κι Έλληνας συνάμα…
Πρώτος Εβραίος ποιητής στην ελληνική γλώσσα…
Χρήστος Χρηστοβασίλης

Ο Ιωσήφ Ηλίας Καπούλιας, γνωστός ως Γιοσέφ Ελιγιά, γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1901. Μοναχογιός ταπεινής καταγωγής, έζησε τα παιδικά του χρόνια φτωχικά, με τις ιδιαίτερες φροντίδες της μητέρας του Χανούλας, στην οδό Αρσάκη, στην εβραϊκή συνοικία των Ιωαννίνων. Ξεχώριζε από τους συνομιλήκους του για την ιδιαίτερη κλίση που είχε στη μελέτη και στο διάβασμα. Από πολύ νωρίς μελετούσε τα ιερά κείμενα, υπό το βλέμμα και την καθοδήγηση του Σαμπεθάι Καμπιλή. Φοίτησε στο σχολείο της Alliance Israélite Universelle, όπου απέκτησε άρτια γνώση της γαλλικής γλώσσας και κουλτούρας. Παράλληλα, μελέτησε όσο λίγοι σύγχρονοί του τη νεοελληνική γλώσσα και γραμματεία, ενώ με τα χρόνια οδηγήθηκε σε μια σφαιρική προσέγγιση του εβραϊσμού και του ιουδαϊσμού. Πολυσχιδής προσωπικότητα καθώς ήταν, από τα δεκαοκτώ του άρχισε να δημοσιεύει ποιήματά του σε σιωνιστικά έντυπα των Ιωαννίνων και γειτονικών κοινοτήτων, όπως η τρικαλινή εφημερίδα Ισραήλ. Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία σε θέση γραφείου, η οποία του επέτρεπε να αφιερώνει χρόνο στην προσωπική του μελέτη.

Έτσι ξεκίνησε η περίοδος κατά την οποία ο Γιοσέφ Ελιγιά υπήρξε σιωνιστικά προσανατολισμένος, προσεγγίζοντας, με οπτική διαφορετική από την τρέχουσα συντηρητική, την έννοια της εβραϊκής ταυτότητας στις διασπορικές κοινότητες. Η γνωσιολογική του κατάρτιση αποδείχθηκε εύγλωττα στο κείμενο της διάλεξης «Περί μεταβιβλικής ποιήσεως», που έδωσε τον Δεκέμβριο του 1924 στη Ζωσιμαία Σχολή. Ο Ελιγιά δεν αρκέστηκε σε μια επίπεδη ανάγνωση των ιερών κειμένων· τα διήθιζε με κριτικό πνεύμα, προσπαθώντας να αναδείξει τη διαχρονικότητα και την επικαιρότητά τους. Με ωριμότητα έθιξε λεπτά ζητήματα μεταφυσικής και θεολογίας, εξέφρασε τον κοινωνικό προβληματισμό του, αλλά και σαφείς απόψεις περί της ελληνοεβραϊκής ταυτότητας. Γρήγορα υιοθέτησε θέσεις αφομοιωτικές και χαρακτηρίστηκε «αλλιανιστής». Όπως πολύ εύστοχα διαπίστωνε ο Βίκτωρ Μπεχορόπουλος, Πρόεδρος της Ισραηλιτικής Λέσχης Ιωαννίνων, σε φιλολογικό μνημόσυνο για τον ποιητή το 1935, «τον Ισραηλίτη της Ελλάδας τον θέλει ο Γιοσέφ –και πολύ σωστά– πρώτα Έλληνα και κατόπιν Εβραίο…». Η ακεραιότητα της προσωπικότητάς του και τα αντικειμενικά του προσόντα είχαν προκαλέσει τόση εντύπωση, ώστε ο καθηγητής Γ. Βέης τον προόριζε για καθηγητή στην έδρα Εβραϊκών Σπουδών, που θα προκηρυσσόταν στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης.

Την πορεία του προς την ακαδημαϊκή καριέρα ανέσχεσαν τόσο η δυσχερής οικονομική του κατάσταση, η οποία επιδεινώθηκε μετά τον θάνατο του πατέρα του το 1921, όσο και η πολιτική δράση του. Ήδη λίγο μετά την αποφοίτησή του από την Alliance άρχισε να εργάζεται ως καθηγητής γαλλικής γλώσσας στο σχολείο της Ισραηλιτικής Κοινότητας. Ως προς την ποιητική του παραγωγή, από το 1921 μέχρι το 1924 παρατηρούμε μια σαφή στροφή του Ελιγιά προς τον συμβολισμό, προδρομική σε σχέση με τους υπόλοιπους Έλληνες ομότεχνούς του, κάτι που δικαιολογεί την κατάταξή του από τους κριτικούς λογοτεχνίας σε έναν πρώιμο «καρυωτακισμό».

Δείτε την Ψηφιακή Παρουσίαση

Επιστροφή