Η εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων στις αρχές της δεκαετίας του 1920 είχε περίπου 3.000 μέλη. Η αδρή συμπεριφορά των ορεσίβιων κατοίκων της Ηπείρου χαρακτήριζε και τους Γιαννιώτες Εβραίους, οι οποίοι είχαν τη φήμη ανθρώπων δύσκολων και αμετακίνητων από τη θέση τους. Το αυστηρό σύστημα της εσωτερικής κοινοτικής οργάνωσης απομόνωνε ακόμη περισσότερο τους Εβραίους των Ιωαννίνων, εγκλωβίζοντάς τους σε μια ψευδαίσθηση ενδοκοινοτικής αυτάρκειας, με αποτέλεσμα τον ολοκληρωτικό σχεδόν αφανισμό της κατά τη ναζιστική κατοχή. Έτσι, η κοινότητα των Ιωαννίνων ήταν από τις πιο συντηρητικές και απομονωμένες τόσο στην υπόλοιπη Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, κάτι που λειτούργησε αρνητικά δύο δεκαετίες αργότερα, επί Κατοχής.

Μεγάλο μέρος του εβραϊκού πληθυσμού ανήκε σε κατώτερα κοινωνικά στρώματα και ζούσε ασκώντας ταπεινά επαγγέλματα δρόμου (πλανόδιος μικροπωλητής, γανωματής, παλιατζής κ.ά.). Το βιοτικό, όπως επίσης και το εκπαιδευτικό και πνευματικό, επίπεδο ήταν χαμηλό. Οι ρυθμοί της ζωής των Γιαννιωτών Εβραίων ακολουθούσαν τον συνολικό ρυθμό ζωής του νέου Ελληνικού Κράτους. Έτσι, παρατηρούνταν και στη μικροκοινωνία των Εβραίων πολλά από τα κοινωνικά φαινόμενα που χαρακτήριζαν την ελληνική πραγματικότητα του ’20. Η δεκαετία αυτή για την εβραϊκή κοινότητα σημαδεύτηκε από έντονο μεταναστευτικό κύμα προς τις Η.Π.Α. και την Παλαιστίνη και από την άνοδο της σιωνιστικής ιδεολογίας, που προσέλαβε χαρακτηριστικά κινήματος, το οποίο συνδύασε και πολιτικό λόγο. Ειδικότερα, το σιωνιστικό κίνημα υποστήριξε ότι η μόνη λύση για την εβραϊκή φτωχολογιά είναι η ίδρυση ενός εβραϊκού κράτους στην Παλαιστίνη. Αν και αρχικά οι συντηρητικοί κοινοτικοί κύκλοι ήταν επιφυλακτικοί απέναντι στον Σιωνισμό, γρήγορα τον υποστήριξαν.

Οι Εβραίοι των Ιωαννίνων διακρίνονταν για την ευσέβειά τους και είχαν συνείδηση της ξεχωριστής παράδοσής τους. «Πλούσιοι και φτωχοί ήταν όλοι τους μαζεμένοι γύρω απ’ τη Συναγωγή, ήταν όλοι θρήσκοι, κανένας δεν έπιανε φωτιά το Σάββατο και κανένας δεν εδούλευε το Σάββατο», γράφει ο Δημήτρης Χατζής στο διήγημά του Σαμπεθάι Καμπιλής. Αυτός είναι ίσως και ένας λόγος που εξηγεί τον συντηρητισμό της κοινότητας. Βασικός εκπρόσωπος αυτής της τάσης ήταν ο Σαμπεθάι Καμπιλής, από τους πιο επιφανείς Εβραίους της πόλης και σημαντικό πρόσωπο για την ευρύτερη τοπική κοινωνία. Όπως σκιαγραφείται από τον Χατζή, ο έμπορος αυτός ήταν ένας άνθρωπος βαθιά θρησκευόμενος, που μελετούσε τις Γραφές και ζούσε λιτά. Συντηρητικός, εσωστρεφής, δύσπιστος σε νεωτερισμούς και ριζοσπαστικές ιδέες. Συνδεόταν στενά με τον Γιοσέφ Ελιγιά, όντας από τους πρώτους που διέγνωσαν την κλίση του στα γράμματα. Έμελλε όμως να έρθει σε αντίθεση μαζί του όταν ο τελευταίος δραστηριοποιήθηκε κοινωνικά. Η αντίθεσή τους προσωποποιεί την αντιπαλότητα προοδευτικών και συντηρητικών δυνάμεων στους κόλπους της εβραϊκής κοινότητας των Ιωαννίνων.

Δείτε την Ψηφιακή Παρουσίαση

Επιστροφή