Κρυμμένα παιδιά στην Ελλάδα της κατοχής

Το φθινόπωρο του 2000, με αφορμή την πρώτη παρουσίαση στην Ελλάδα της περιοδεύουσας έκθεσης του μουσείου Anne Frank House, «Άννα Φρανκ: μια Ιστορία για το Σήμερα», το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος άρχισε έρευνα πάνω στο θέμα των κρυμμένων εβραιόπαιδων της Κατοχής, αναζητώντας ανάλογες ιστορίες από τον ελλαδικό χώρο.

Σταδιακά, συγκεντρώθηκαν προσωπικές μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τα σκληρά χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στη Ελλάδα και γνώρισαν τον εκτοπισμό, την απώλεια, την ταπείνωση, το φόβο. Στην πιο τρυφερή ηλικία, αναγκάστηκαν να φύγουν από το σπίτι τους, να κρυφτούν να μετακινούνται συνεχώς, να χρησιμοποιούν ψεύτικο όνομα ή και ψεύτικη ταυτότητα ή έχασαν την αληθινή τους ταυτότητα, κάποτε για πάντα.

Η ακολουθία των τότε γεγονότων είναι λίγο πολύ γνωστή: Τον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940 – 1941 διαδέχθηκε στις 6 Απριλίου του 1941 η γερμανική εισβολή. Ήδη στις 9 Απριλίου, οι Γερμανοί εισήλθαν στη Θεσσαλονίκη και στις 27 στην Αθήνα.

Στη Θεσσαλονίκη, άρχισε και ο πρώτος συστηματικός διωγμός Ελλήνων Εβραίων, με την συγκέντρωση και τον εξευτελισμό τους στην Πλατεία Ελευθερίας στις 11 Ιουλίου 1942, τα καταναγκαστικά έργα και τον εγκλεισμό τους σε γκέττο, τη συστηματική λεηλάτηση των περιουσιών τους. Η κορύφωση ήρθε με τις υπό φρικτές συνθήκες σιδηροδρομικές αποστολές του 1943. Το 97% των εβραίων της πόλης δεν γύρισαν ποτέ από τα στρατόπεδα εξόντωσης. Ελάχιστοι ήταν εκείνοι που προείδαν το κακό και μπόρεσαν εγκαίρως να κρυφτούν για να γλυτώσουν.

Η Αθήνα υπαγόταν μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1943 στη ζώνη της ιταλικής δικαιοδοσίας. Οι αντισημιτικοί νόμοι δεν εφαρμόζονταν εδώ και έτσι πολλοί Εβραίοι από τις γερμανοκρατούμενες περιοχές μπόρεσαν να βρουν προσωρινό καταφύγιο. Με την συνθηκολόγηση όμως της Ιταλίας, οι Γερμανοί κατέλαβαν την πρώην Ιταλική ζώνη και επιδόθηκαν εκεί, «ανενόχλητοι» πλέον, στο φριχτό τους έργο. Η διαφορά εδώ ήταν ότι οι Εβραίοι είχαν ήδη πληροφορηθεί, τη τύχη των ομοθρήσκων τους και φρόντισαν εγκαίρως να κρυφτούν. Οι περιπτώσεις Χριστιανών που πρόθυμα βοήθησαν κρύβοντας τους κατατρεγμένους συνανθρώπους τους, ιδίως τα παιδιά, δεν είναι λίγες.

Είναι χαρακτηριστική και αξίζει να προσεχθεί η ιδιαίτερα έντονη έκφραση των συναισθημάτων στις αφηγήσεις των παιδιών. Η αγωνία για την επιβίωση, αποτελεί μια από τις κυριότερες συνισταμένες. Το ίδιο και η αίσθηση της μοναξιάς και του χωρισμού από τους αγαπημένους τους ανθρώπους, της απώλειας ή σε ορισμένες περιπτώσεις της απόρριψης, που όσο και αν δεν ήταν πραγματικές, έσφιγγαν τις παιδικές ψυχές. Το συνεχές απολύτως απαραίτητο για την επιβίωσή τους παίξιμο ενός «ρόλου», καθώς και ο ξαφνικός αποχωρισμός από τους πραγματικούς τους γονείς και η διαμονή για μεγάλο διάστημα με ανθρώπους ξένους στους οποίους, για κάλυψη, έπρεπε να συμπεριφέρονται όπως σε γονείς, οδηγούσαν συχνά σε σύγχυση, που πολλές φορές συνεχίστηκε και μετά το τέλος της Κατοχής.

Επιστροφή στις Ψηφιακές Εκθέσεις

Κρυμμένα παιδιά στην Ελλάδα της Κατοχής

ΒΕΝΙΑΜΙΝ ΑΛΜΠΑΛΑΣ

Ο Βενιαμίν Αλμπάλας γεννήθηκε την 1η Σεπτεμβρίου 1937 στα Κάτω Πετράλωνα από Πρεβεζάνους γονείς και θεωρεί ευτυχή συγκυρία ότι τον έφερε στον κόσμο η...

ΙΩΣΗΦ ΒΕΝΤΟΥΡΑΣ

Ο Σήφης Βεντούρας γεννηθήκε το 1938 στα Χανιά της Κρήτης. Η οικογένεια του ήταν ενετικής καταγωγής, ιδιαίτερα εύπορη και διατηρούσε την Ιταλική υπηκοότητα. Το...

ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΑΜΠΑ

ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΑΜΠΑ Είχαν περάσει δεκατρία χρόνια από το τέλος του πολέμου. Η δεκαεξάχρονη Φωτεινή Κάμπα ζούσε με τους γονείς της στην Αθήνα. Ήταν μια ήσυχη,...

ΣΕΛΛΥ ΚΟΕΝ

Η Σέλλυ Κοέν ήταν από τα λίγα παιδιά της Θεσσαλονίκης, που είδαν από το μπαλκόνι του σπιτιού τους, τους Γερμανούς να μπαίνουν κατακτητές στην...

ΜΩΥΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΗΣ

Η οικογένεια του Μωϋσή Κωνσταντίνη ζούσε στην Αθήνα. Ο πατέρας του Κανάρης Κωνσταντίνης, ήταν Γενικός Επιθεωρητής των ΤΤΤ. Τα παιδιά, ο Μωϋσής και ο...

ΣΑΜΟΥΗΛ (ΜΑΚΗΣ) ΜΑΤΣΑΣ

Ο Σαμουήλ Μάτσας, γιος του Μίνου και της Μαργαρίτας, το γένος Σαρφατή, είδε το φως της ζωής το 1937 στην Αθήνα και η πρώτη...

YBET ΜΠΕΖΑ

Με τον πολέμο του 1941 και τους βομβαρδισμούς της Θεσσαλονίκης, η οικογένεια της Υβέτ Μπέζα αποφάσισε να μετακινηθεί στη Βυζίτσα του Πηλίου, όπου θα...

ΛΙΛΙΑΝ ΜΠΕΝΡΟΥΜΠΗ

Κατά το ξέσπασμα του ελληνοϊταλικού πολέμου το 1940, η δεκαετής Λίλιαν Μπενρουμπή ζούσε με τους γονείς της, Ισαάκ και Ντόρα, στην οδό Τσιμισκή στη...

ΕΥΤΥΧΙΑ NAXMIA

Μέσα στη δίνη του πολέμου, η οικογένεια της Ευτυχίας Ναχμία βρέθηκε από τα Ιωάννινα που έμενε, στην Αθήνα. Η πολυάνθρωπη πόλη θα τους προσέφερε...

ΡΟΖΙΝΑ ΠΑΡΔΟ

Στην οδό Τσιμισκή 35, στο κέντρο της προπολεμικής Θεσσαλονίκης κατοικούσε η οικογένεια του Χαϊμ και της Ευγενίας Πάρδο με τις τρεις κόρες τους, Λιλή,...

ΡΕΙΝΑ ΣΙΑΚΚΗ

Η είσοδος των Γερμανών στη Θεσσαλονίκη το 1941 έμελλε να αλλάξει οριστικά τη ζωή όλων των Εβραίων της πόλης. Μέσα στην Κατοχή το 1942,...

ΙΣΑΑΚ ΧΑΤΖΗΣ

Ο πρωτότοκος γιος του εμπόρου υφασμάτων Λέων Χατζή από τα Ιωάννινα και της Σαρίνας (Νίνας) Σαμουήλ από τα Τρίκαλα, γεννήθηκε στα Ιωάννινα στις 27...

Συντελεστές Έκθεσης

Επιμέλεια Έκθεσης: Ζανέτ Μπαττίνου Αρχαιολόγος – Διευθύντρια ΕΜΕ Μουσειολογική – Μουσειογραφική Μελέτη: Ευριδίκη Αντζουλάτου – Ρετσίλα, δρ.φ. Εθνολόγος – Λαογράφος – Μουσειολόγος Αναπλ. Καθηγήτρια Ιονίου Πανεπιστημίου Έρευνα – Συγγραφή – Μετάφραση...