Οι Ρωμανιώτες Εβραίοι των Ιωαννίνων μέχρι το 1944 κατοικούσαν τόσο στην εβραϊκή συνοικία μέσα στο Κάστρο, όσο και εκτός Κάστρου, με αποτέλεσμα μεταξύ τους να διακρίνονται σε «μισνούς» και «οξ(ι)νούς», αντιστοίχως. Τα περισσότερα σπίτια των εβραϊκών συνοικιών ήταν διώροφες μονοκατοικίες, με πλακόστρωτη αυλή, το σάδι, κήπο και πηγάδι με τον χαρακτηριστικό κουβά, το σίκλο. Συνηθισμένος ήταν επίσης και ο φούρνος, που «καμπάνιζε» τις Παρασκευές, ετοιμάζοντας τα φαγητά για την αργία του Σαββάτου. Το πιο ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό και λειτουργικό στοιχείο των εβραϊκών σπιτιών των Ιωαννίνων ήταν η τεβ(ι)λά, μια στέρνα που υπήρχε σε υπόγειο χώρο και χρησιμοποιείτο για το τελετουργικό λουτρό των γυναικών.

Το εσωτερικό των ρωμανιώτικων σπιτιών δεν διέφερε από αυτό των χριστιανικών γιαννιώτικων σπιτιών: το επίσημο δωμάτιο, όπου δέχονταν τις επισκέψεις, ήταν το καθιστικό με την τραπεζαρία, όπου βρισκόταν ο μπουφές και ένας χαμηλός καναπές, το μπάσι. Τα εβραϊκά νοικοκυριά προσλάμβαναν ιδιαίτερο χαρακτήρα από τα σκεύη και τα αντικείμενα που είχαν και σχετίζονταν με την οικιακή λατρεία. Στη δεξιά παραστάδα της εξώπορτας και των θυρών των δωματίων στερεώνεται η μεζουζά, μικρή θήκη, στο κενό εσωτερικό της οποίας φυλάσσεται χαρτί ή περγαμηνή με απόσπασμα του Σσεμά, της βασικής εβραϊκής προσευχής. Απαραίτητα σκεύη είναι επίσης η χανουκιά, η οκτάφωτη λυχνία του Χανουκά, η μεγγιλά ή μιγγλά, δώρο του πεθερού προς τον γαμπρό το Πουρίμ του πρώτου χρόνου του έγγαμου βίου των νεονύμφων, το πιάτο για το Σέντερ του Πέσαχ και διάφορα φυλαχτά.

Οι Ρωμανιώτισσες των Iωαννίνων φημίζονταν για τη νοικοκυροσύνη τους. Εκτός από το συγύρισμα του σπιτιού, οι νοικοκυρές κάθε Παρασκευή απόγευμα ασβέστωναν τις αυλές, κάτι που σήμαινε και την έναρξη της εβδομαδιαίας αργίας του Σσαμπάτ. Σε κάθε γιορτή τα σπίτια διακοσμούνταν με τα «καλά» κεντήματα και ασπρόρουχα, που ήταν τις περισσότερες φορές φτιαγμένα με βελονιές και σχέδια ευρύτατα διαδεδομένα σε ολόκληρη την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι Εβραίες νοικοκυρές είχαν συνείδηση ότι το σπίτι, με τις ιδιαίτερες εθιμικές τελετές που φιλοξενεί, όπως η ετοιμασία του φαγητού, το άναμμα των κεριών του Σσαμπάτ, η ευλογία των παιδιών, είναι ο χώρος όπου η παράδοση μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.

Εξαιρετικά ήταν και τα εβραιο-γιαννιώτικα φαγητά, διαφορετικά για κάθε γιορτή και ανάλογα με τα προϊόντα κάθε εποχής. Έτσι, για την εβραϊκή πρωτοχρονιά συνηθιζόταν το αστάρι, ενώ για τον εορτασμό της περιτομής το βασικό κέρασμα ήταν το φναρό. Άλλες ονομαστές ρωμανιώτικες λιχουδιές ήταν η μπογίκα, οι μπίγουλες, ένα είδος χειροποίητου ζυμαρικού, το παστελίκο, τα καρκανάκια, τα σπιντζο-πούντσια, οι λαλαγκίτες, η μπουγάτσα.

Δείτε την Ψηφιακή Παρουσίαση

Επιστροφή