Home Sitemap | Newsletter
Αναζήτηση
» Δραστηριότητες > Νέα και Ανακοινώσεις
  Σεμινάριο Στρατοπεδικής Λογοτεχνίας


Σεμινάριο Στρατοπεδικής Λογοτεχνίας
της Οντέτ Βαρών-Βασάρ*
στο Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος

 
"Το γεγονός ότι μόνο εγώ γνώριζα και ακόμη γνωρίζω την ηθική αλήθεια των χτυπημάτων, που βουίζουν μέχρι σήμερα μες στο κεφάλι μου, με καθιστά πολύ πιο αρμόδιο ως κριτή εν συγκρίσει όχι μόνο με τον δράστη αλλά και με την κοινωνία, η οποία δεν νοιάζεται παρά μόνο για την επιβίωσή της"
- Ζαν Αμερύ -

Πέρα από την ενοχή και την εξιλέωση

 

Με ιδιαίτερη τιμή το Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος φιλοξένησε στο χώρο της Βιβλιοθήκης του, το σεμινάριο της Ιστορικού κυρίας Οντέτ Βαρών – Βασάρ, κατά το χρονικό διάστημα Φεβρουαρίου – Μαΐου 2011. Για το Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος, η υλοποίηση ενός θεματικού σεμιναρίου για τη λογοτεχνία, που «γεννήθηκε» μέσα από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, τα οποία οδήγησαν στη δολοφονία εκατομμυρίων συνανθρώπων μας, έχει διττή σημασία και σπουδαιότητα. Αφενός διαχειρίζεται ένα εξαιρετικά δύσκολο ζήτημα, αυτό της «μνήμης», το οποίο συνδέεται άμεσα με την διεξαγωγή του ετήσιου Σεμιναρίου για εκπαιδευτικούς υπό τον τίτλο «Διδάσκοντας για το Ολοκαύτωμα στην Ελλάδα», που λαμβάνει χώρα στο Μουσείο και αφετέρου εισάγει στο ελληνικό επιστημονικό πεδίο της μελέτης του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Ολοκαυτώματος, ένα - εν πολλοίς - άγνωστο ερευνητικό θέμα, αυτό της μελέτης λογοτεχνικών κειμένων, με κεντρικό πυρήνα την εμπειρία των στρατοπέδων, ως συμπληρωματικό εργαλείο της ιστοριογραφίας.  

Η στρατοπεδική λογοτεχνία απαρτίζεται από κείμενα που αναφέρονται στην πραγματικότητα των στρατοπέδων. Η ιδιαιτερότητά τους είναι ότι οι συγγραφείς τους μοιράζονται ένα κοινό βίωμα: την εμπειρία της εκτόπισης σε στρατόπεδο. Με κεντρικό πυρήνα την κοινή αυτή βιωματική εμπειρία, η εισηγήτρια κυρία Βαρών – Βασάρ, πραγματεύτηκε έργα συγγραφέων, που γνώρισαν την εκτόπιση, είτε ως Εβραίοι είτε ως πολιτικοί κρατούμενοι στο στρατόπεδο του Μπούχενβαλτ. Η πλειονότητα των κειμένων αυτών συνίσταται στις μαρτυρίες ανδρών και γυναικών, που συνήθως μετά από το πλήρωμα του χρόνου, κατόρθωσαν να καταθέσουν αυτό το ανείπωτο βίωμα. Λίγα, όμως, έργα διαμορφώνουν την κατηγορία της πραγματικής λογοτεχνίας των στρατοπέδων. Οι συγγραφείς τους προσεγγίζουν αλλιώς τη μετατροπή της τραυματικής εμπειρίας σε γραφή. Όπως πολύ καίρια διατύπωσε η κυρία Βαρών – Βασάρ: «Η εμπειρία της εκτόπισης τους έκανε συγγραφείς. Αν δεν είχαν εκτοπιστεί, δεν ξέρουμε αν θα είχαν γράψει και τι. Ξέρουμε όμως πως το επιτακτικό εσωτερικό αίτημα να γράψουν γι’ αυτήν την εμπειρία αποτέλεσε πυρήνα ενός σπουδαίου έργου» (Βαρών – Βασάρ, Οντέτ, «Μνήμη και λόγος για τα ναζιστικά στρατόπεδα στο έργο του Πρίμο Λέβι και του Χόρχε Σεμπρούν», στο Λόγος και Μνήμη: Συζητήσεις για τον Λόγο στο Αιγινήτειο, Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Επιμέλεια: Κώστας Πόταγας, Ιωάννης Ευδοκιμίδης, Εκδόσεις Συνάψεις, Αθήνα, 2011, σελ.183-205).

Σ’ αυτήν την κατηγορία ανήκουν τα έργα των τεσσάρων συγγραφέων, τα οποία και εξετάστηκαν ενδελεχώς στο σεμινάριο, δηλαδή, του Πρίμο Λέβι, του Ζαν Αμερύ, του Χόρχε Σεμπρούν και του Ρομπέρ Αντέλμ. Πρόκειται για μείζονα έργα της στρατοπεδικής λογοτεχνίας, της σχετικής με τα ναζιστικά στρατόπεδα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και ειδικότερα σε ό,τι αφορά στα έργα των Λεβί και Αμερύ, της εβραϊκής μνήμης. Όπως σημείωσε η εισηγήτρια, στόχος ήταν να εξεταστούν παράλληλα τα έργα τους και να συνδεθούν μεταξύ τους, εντοπίζοντας τους κοινούς τόπους, αλλά και τις διαφορές τόσο των έργων όσο και των συγγραφέων, που έχουν αποτελέσει διεθνώς αντικείμενο συζήτησης.

Μετά από μια πρώτη προσέγγιση σε θέματα ορολογίας και εννοιολογικών προσδιορισμών της ουσίας του περιεχομένου της στρατοπεδικής λογοτεχνίας, η εισήγηση επικεντρώθηκε στο έργο των τεσσάρων συγγραφέων. Σε πρώτoεπίπεδο, εξετάστηκαν συγκριτικά τα έργα των Λεβί και Αμερύ, ενώ το ζήτημα του «τραύματος» και της μνήμης του εκτοπισμού των Εβραίων συμπληρώθηκε από την σταχυολόγηση λογοτεχνικών παραθεμάτων σχετικών με το υπό εξέταση θέμα.

Στη δεύτερη θεματική ενότητα του σεμιναρίου, η διευθύντρια του σεμιναρίου εισήγαγε τους συμμετέχοντες στο έργο του Χόρχε Σεμπρούν, προβαίνοντας παράλληλα σε μια υφολογική, εννοιολογική και κυρίως λογοτεχνική αντιπαραβολή με τα έργα του Πρίμο Λέβι. Ο προβληματισμός τέθηκε στη βάση ερωτημάτων και αναζητήσεων γύρω από την επεξεργασία της μνήμης της εκτόπισης στο στρατόπεδο, που υπήρξε προσωπική εμπειρία και για τους δύο συγγραφείς και πυρήνας ενός σημαντικού αυτοβιογραφικού-λογοτεχνικού έργου.

Τις συναντήσεις του σεμιναρίου συμπλήρωσαν με την παρουσία και κυρίως με την επί της ουσίας τοποθέτησή τους, εκλεκτοί καλεσμένοι της εισηγήτριας, από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, όπως ο κ. Γεράσιμος Στεφανάτος, Ψυχίατρος – Ψυχαναλυτής, που εμβάθυνε στο έργο του Ρομπέρ Αντέλμ, η κυρία Βίκυ Ιακώβου, η οποία με αφορμή το έργο του Βίκτωρος Κλέμπερερ μας εισήγαγε στη γλώσσα του Γ’ Ράιχ, αλλά και οι μεταφραστές των έργων των συγγραφέων Γιάννης Καλλιφατίδης (Ζαν Αμερύ), η Χαρά Σαρλικιώτη (Πρίμο Λέβι) και η Μελίνα Παναγιωτίδου (Χόρχε Σεμπρούν).

Τέλος, οι συμμετέχοντες, μια μικτή διεπιστημονική ομάδα 25 ατόμων (ερευνητές, εκπαιδευτικοί, ιστορικοί, υποψήφιοι διδάκτορες, μεταπτυχιακοί φοιτητές) με τη δυναμική τους παρουσία και την πλούσια συμβολή τους συνέβαλαν στη διεξαγωγή ενός γόνιμου και ζωηρού επιστημονικού διαλόγου.

Το επόμενο σεμινάριο προγραμματίζεται για την περίοδο  Ιανουαρίου - Μαΐου 2012.  
Δείτε εδώ για περισσότερες πληροφορίες.

 

                                                                           Λουδάρου Αναστασία
Αρχαιολόγος, Υποψήφια Διδάκτωρ Αρχαίας Εβραϊκής Ιστορίας και Επιγραφικής (Α.Π.Θ.),
Υπεύθυνη ψηφιοποίησης του προγράμματος Judaica Europeana για το Ε.Μ.Ε.

 
* Η Οντέτ Βαρών-Βασάρ είναι ιστορικός και μεταφράστρια. Έχει εκδώσει το βιβλίο Η ενηλικίωση μιας γενιάς. Νέοι και Νέες στην Κατοχή και στην Αντίσταση (Εκδ. Εστία, Αθήνα 2009) και το επόμενο βιβλίο της Η ανάδυση μιας δύσκολης μνήμης. Κείμενα για τη γενοκτονία των Εβραίων, είναι υπό έκδοσιν. Επεξεργάζεται ένα βιβλίο για την Στρατοπεδική Λογοτεχνία. Διδάσκει Ιστορία στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο από το 2001.

 


επιστροφή στη λίστα
Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος 2010 | Powered by Web Arts